ما هميشه در كارهاى خود هدفى داريم كه اين هدف معمولا دفع كمبودها و نيازهاى ما است، حتى اگر به ديگرى خدمت مى‏كنيم يا دست گرفتارى را مى‏گيريم و از گرفتارى نجات مى‏بخشيم، و يا حتى ايثار و فداكارى مى‏كنيم، آنها نيز نوعى كمبود معنوى ما را بر طرف مى‏سازد، و نيازهاى مقدسى از ما را برآورده مى‏كند.

و چون در مورد صفات و افعال خدا غالبا گرفتار مقايسه با خويش مى‏شويم گاه ممكن است اين تصور به وجود آيه كه خداوند چه كمبودى داشت كه با خلقت ما مرتفع مى‏شد؟! و يا اگر در آيات فوق مى‏خوانيم هدف آفرينش انسان عبادت است مى‏گوئيم او چه نيازى به عبادت ما دارد؟

در حالى كه اين طرز تفكرها ناشى از همان مقايسه صفات خالق و مخلوق و واجب و ممكن است.

ما به حكم اينكه وجودمان محدود است، براى رفع كمبودهايمان تلاش مى‏كنيم، و اعمالمان همه در اين مسير است، ولى در باره يك وجود نامحدود اين معنى امكان پذير نيست، بايد هدف افعال او را در غير وجود او جستجو كنيم.

او چشمه‏اى است فياض و مبدئى است نعمت‏آفرين كه موجودات را در كنف حمايت خود مى‏گيرد، و آنها را پرورش داده، از نقص به كمال مى‏برد، و اين است هدف واقعى عبوديت و بندگى ما، و اين است فلسفه عبادات و نيايشهاى ما كه همگى كلاسهاى تربيت براى تكامل ما است.به اين ترتيب نتيجه مى‏گيريم كه هدف آفرينش ما پيشرفت و تكامل هستى ما است.اساسا اصل آفرينش، يك گام تكاملى عظيم است، يعنى چيزى را از عدم به وجود آوردن و از نيست هست كردن، و از صفر به مرحله عدد رساندن و بعد از اين گام تكاملى عظيم، مراحل ديگر تكامل شروع مى‏شود، و تمام برنامه‏هاى دينى و الهى در همين مسير است.

- در اينجا سؤالى پيش مى‏آيد كه اگر هدف خلقت جود بر بندگان است، نه سود براى آفريدگار، و اين جود از طريق تكامل انسانها است، چرا اين خداوند جواد و كريم، از آغاز بندگان را كامل نيافريد، تا همگى در جوار قرب او جاى گيرند، و از بركات نزديكى به ذات پاكش بهره‏ور شوند؟.

جواب اين سؤال روشن است، تكامل انسانى چيزى نيست كه بتوان آن را به" اجبار" آفريد، بلكه راه طولانى و درازى است كه انسانها بايد با پاى خود آن را طى كنند، و با اراده و تصميم و افعال اختيارى خويش، طرح آن را بريزند.

آيا اگر از كسى به اجبار و اكراه مبلغ هنگفتى براى ساختن يك بيمارستان بگيرند اين عمل هيچ اثر اخلاقى و تكامل روحى براى او دارد؟

مسلما نه، اما اگر به اراده و ميل خويش، حتى يك ريال به چنين هدف مقدسى كمك كند به همان نسبت راه كمال اخلاقى را پيموده است.

از اين سخن چنين نتيجه مى‏گيريم كه خداوند بايد با اوامر و تكاليف و برنامه‏هاى تربيتى كه وسيله پيامبران او و نيروى عقل ابلاغ مى‏شود، اين مسير را براى ما مشخص كند، و ما با اختيار و اراده خويش اين راه را بپيمائيم.

باز در اينجا سؤال ديگرى مطرح است كه وقتى بعضى توضيحات بالا را مى‏شنوند مى‏گويند: بسيار خوب، هدف از آفرينش ما تكامل انسانى، يا به تعبير ديگر قرب به پروردگار و حركت وجودى ناقص به سوى وجودى بى نهايت كامل بوده است، ولى هدف از اين تكامل چيست؟

پاسخ اين سؤال نيز با اين جمله روشن مى‏شود كه تكامل، هدف نهايى و يا به تعبير ديگر" غاية الغايات" است.

توضيح اينكه: اگر از محصلى سؤال كنيم براى چه درس مى‏خوانى؟مى‏گويد: براى اينكه به دانشگاه راه يابم.

باز اگر سؤال كنيم دانشگاه را براى چه مى‏خواهى؟ مى‏گويد: براى اينكه فى المثل دكتر يا مهندس لايقى شوم.

مى‏گوئيم: مدرك دكترا و مهندسى را براى چه مى‏خواهى؟ مى‏گويد:براى اينكه فعاليت مثبتى كنم و هم درآمد خوبى داشته باشم  باز مى‏گوئيم: درآمد خوب را براى چه مى‏خواهى؟ مى‏گويد: براى اينكه زندگى آبرومند و مرفهى داشته باشم.

سرانجام مى‏پرسيم زندگى مرفه و آبرومند براى چه مى‏خواهى؟

در اينجا مى‏بينيم لحن سخن او عوض مى‏شود و مى‏گويد: خوب، براى اينكه زندگى مرفه و آبرومندى داشته باشم، يعنى همان پاسخ سابق را تكرار مى‏كند.

اين دليل بر آن است كه او به پاسخ نهايى، و به اصطلاح به" غاية الغايات" كار خويش رسيده كه ما وراى آن پاسخ ديگرى نيست، و هدف نهايى را تشكيل مى‏دهد. اين در مسائل زندگى مادى.

در زندگى معنوى نيز مطلب همين گونه است، وقتى گفته مى‏شود آمدن انبياء و نزول كتب آسمانى، و تكاليف و برنامه‏هاى تربيتى براى چيست؟ مى‏گوئيم:براى تكامل انسانى و قرب به خدا.و اگر سؤال كنند تكامل و قرب پروردگار براى چه منظورى است؟مى‏گوئيم براى قرب به پروردگار! يعنى اين هدف نهايى است، و به تعبير ديگر ما همه چيز را براى تكامل و قرب به خدا مى‏خواهيم اما قرب به خدا را براى خودش (يعنى براى قرب به پروردگار).

                                                                                                                 والسلام.